Bed 19: Cornales
- Cornales
-
Deze orde is hoogstwaarschijnlijk de zustergroep van alle andere asteriden. De groep wordt sterk ondersteund door moleculaire kenmerken, namelijk overeenkomsten in de basenvolgorde van het rbcL-gen, het ndhF-gen, het atpB-gen en het matK-gen in het chloroplast-DNA, en van het 18S-gen in het ribosomaal kern-DNA.
Gemeenschappelijke kenmerken zijn het min of meer onderstandig vruchtbeginsel, de meestal gereduceerde kelk, en een nectarschijf op het vruchtbeginsel. De vruchten zijn vaak steenvruchten.
De Kornoeljefamilie (Cornaceae), Nyssaceaeen Curtisiaceae waren al onderdeel van de Cornales, die in de rosiden waren geplaatst. De Grubbiaceae komen uit de Ericales, de Loasaceae uit de Violales en de Hydrangeaceae uit de Rosales. Hydrostachyaceae was de enige familie die (in de Callitrichales) al in de asteriden was geplaatst.Families:
Cornaceae
Nyssaceae
Curtisiaceae
Grubbiaceae
Loasaceae
Hydrangeaceae
HydrostachyaceaeKornoeljefamilie (Cornaceae)
Een kleine familie met 2 geslachten en 85 soorten van bomen en struiken die verspreid over bijna de hele wereld voorkomen: Kornoelje (Cornus) in gematigde streken, en Alangium in warmere gebieden.
Ze hebben enkelvoudige, tegenoverstaande bladeren met gebogen nerven, vaak met T-vormige haren. De bloemen zijn klein, vaak in bloeiwijzen omgeven door schutbladen. De bloemen zijn regelmatig, met een kleine kelk, 4 vrije kroonbladen, 4 meeldraden en een 2-hokkig vruchtbeginsel. De vrucht is een eenzadige steenvrucht.
Het hout van veel Kornoeljesoorten is hard en wordt in gereedschap en in de meubelmakerij gebruikt. De vruchten van de Gele kornoelje (Cornus mas) worden gegeten en in jam verwerkt.
In Nederland komen 5 soorten Kornoelje voor, waarvan enkele verwilderde tuinplanten zijn. Sommige soorten worden vanwege de grote schutbladen rond de bloeiwijzen als sierplant gekweekt.Vaantjesboom Nyssaceae
Een familie met 5 geslachten en 22 soorten. Het zijn bomen en struiken die voornamelijk in Oost- en Zuidoost-Azië voorkomen, en in Oostelijk Noord-Amerika.
Ze hebben enkelvoudige, vrijwel gaafrandige bladeren in een spiraal. De bloemen zijn klein en regelmatig, en staan vaak in een hoofdje. De vrucht is een steenvrucht, die soms eetbaar is.
Van Nyssa worden overal op het Noordelijk Halfrond fossiele vruchten gevonden. De bloemhoofdjes van Davidia involucrata zijn omgeven door grote schutbladen. Hierdoor is het een opvallende sierboom.
Curtisiaceae
Dit is een familie van altijdgroene bomen uit Zuid-Afrika, met 1 geslacht, Curtisia, dat 2 soorten heeft. De bladeren zijn tegenoverstaand met een gezaagde rand, de bloemen klein. Het hout wordt gebruikt voor meubels, en wordt ter plekke ‘assegai wood’ genoemd.Grubbiaceae
Deze familie heeft 1 geslacht, Grubbia, met 3 soorten. Het zijn kleine, altijdgroene, heideachtige struikjes uit de Kaapprovincie, met kleine tegenoverstaande blaadjes.
De bloemen zijn klein, regelmatig en 4-tallig, en staan in groepjes in de bladoksels. De vruchten zijn eenzadige steenvruchten en staan dicht op elkaar.Loasaceae
In deze familie vinden we 14 geslachten met 265 soorten van kruiden, soms struiken, waarvan de meeste in Amerika voorkomen, en sommige in Afrika of op eilanden in de Stille Oceaan.
Bladeren zijn enkelvoudig, tegenoverstaand of in een spiraal. De bloemen zijn tweeslachtig, regelmatig, meestal 5-tallig, met uitgespreide kroonbladen en veel meeldraden. De vrucht is een doosvrucht. Ze hebben ruwe haren die soms akelig kunnen branden.
Sommige soorten worden als sierplant gekweekt.Hortensiafamilie (Hydrangeaceae)
De Hortensiafamilie bestaat uit 17 geslachten met bijna 200 soorten struiken, klimplanten of kruiden, die voorkomen in gematigde streken van het Noordelijk Halfrond tot in de tropen.
Ze hebben enkelvoudige, meestal tegenoverstaande bladeren zonder steunblaadjes. De bloemen zijn 4-5-tallig.
Bij Hydrangea zijn de kelkbladen van de buitenste bloemen in de bloeiwijze vaak erg groot, waardoor de hele bloeiwijze de indruk wekt 1 bloem te zijn. De vrucht is een doosvrucht of een bes.
Uit deze familie zijn veel struiken als sierplant in cultuur. Ook in veel Nederlandse tuinen zijn de Boerenjasmijn (Philadelphus), Deutzia en Hortensia (Hydrangea) te vinden. Hortensia’s horen hier op het ogenblik bij de populairste kamer- en tuinplanten. Kirengeshoma palmata is een vaste sierplant uit Japan en Korea.
Hydrostachyaceae
Deze familie telt 1 geslacht, Hydrostachys, met 20 soorten van een- tot meerjarige ondergedoken waterplanten. Ze komen voor in Midden- en Zuid-Afrika, en in Madagascar.
Hydrostachys vormt rozetten, en wortelt in de bodem. De bladeren zijn ongedeeld tot enkele malen veervormig gedeeld. De bloemen zijn klein en eenslachtig, in dichte aarvormige bloeiwijzen. Hij bloeit alleen wanneer het waterpeil daalt.
- De Vaantjesboom
-
De Vaantjesboom of Zakdoekjesboom (Davidia involucrata) komt oorspronkelijk uit Zuidwest-China, waar het een zeldzame verschijning is in wilde Eiken-Prunus-Corylusbossen.
De jonge bladeren geuren, de bast heeft een karakteristieke vorm. Het meest bijzonder is de bloeiwijze. Eén vrouwelijke bloem wordt omringd door een ring van mannelijke bloemen, beide zonder bloemblaadjes. Dit geheel wordt omgeven door 2-3 enorme schutbladen, waardoor de boom er tijdens de bloei uitziet alsof iemand er zakdoekjes in heeft opgehangen.
De langgesteelde, bolvormige vruchten blijven nog tot ver in de winter in de boom hangen. De Vaantjesboom heet in het Engels Dove tree of Ghost tree.
Deze boom is genoemd naar Armand David, een Franse missionaris die in 1862 naar Peking werd gestuurd. Hij maakte lange reizen in China, en bestudeerde er de geologie, de planten en de dieren. Hij ontdekte vele nieuwe soorten, zoals Gentianen (Gentiana), Rhododendrons (Rhododendon) en Primula’s (Primula). Hij bracht het in het wild uitgestorven Pater-Davidshert naar Europa. Er zijn nog meer soorten naar hem vernoemd, zoals Clematis armandii en Pinus armandii.
